จุดเริ่มต้นเกิดจากแนวคิดของ ดร.สุเมธ ตันติเวชกุล เลขาธิการมูลนิธิชัยพัฒนา ที่ต้องการถ่ายทอด “ศาสตร์พระราชา” ในองค์พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (ในหลวงรัชกาลที่ 9) ให้เป็นองค์ความรู้ที่เป็นระบบ มากกว่าแค่การมองเป็นโครงการต่าง ๆ ดร.สุเมธ เลือกมหาวิทยาลัยแม่โจ้เป็นแห่งแรก เพราะมีความผูกพันส่วนตัว (ได้รับดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากที่นี่เป็นที่แรก) และเห็นว่าแม่โจ้สนองงานพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 มาอย่างยาวนาน โดยเดิมจะใช้ชื่อหลักสูตรว่า “การเกษตรตามแนวพระราชดำริ” แต่ ดร.สุเมธ เสนอให้ใช้คำว่า “ภูมิสังคม” เพื่อความยืดหยุ่นและเน้นการพัฒนาที่สอดคล้องกับสภาพภูมิประเทศ สังคม และวัฒนธรรมของคนในพื้นที่

หัวใจและปรัชญาของหลักสูตร

นิยามคำว่า “ภูมิสังคม” หมายถึง การพัฒนาต้องคำนึงถึงสภาพทางภูมิศาสตร์และนิสัยใจคอของผู้คน (สังคมวิทยา) จะไปบังคับให้คนคิดตามเราไม่ได้ แต่ต้องเข้าไปดูว่าเขาต้องการอะไรแล้วอธิบายให้เขาเข้าใจ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างหลักสูตรที่ฝังรากอยู่ในระบบการศึกษาไทย เน้นความเข้าใจในพระราชปรัชญา แนวคิด และทฤษฎีการพัฒนา รวมถึงการอนุรักษ์ทรัพยากรตามแนวพระราชดำริ

การเรียนการสอนและพัฒนาการ

คณาจารย์ผู้ร่วมสอนในหลักสูตรเป็นผู้ทรงคุณวุฒิระดับประเทศ และอาจารย์ที่เป็นผู้ปฏิบัติงานจริงในโครงการพระราชดำริ โดยหลักสูตรได้เปิดรับนักศึกษารุ่นแรกเมื่อวันที่ 12 มิถุนายน 2547 และเมื่อผ่านไป 10 รุ่น หลักสูตรก็มีความก้าวหน้าขึ้นจนสามารถยืนด้วยขาของตนเองได้

ก้าวต่อไปและวิสัยทัศน์ในอนาคต (Maejo Vision)

หลักสูตรมีแนวคิดที่จะพัฒนาหลักสูตรไปสู่การจัดตั้งเป็น “สถาบัน” แห่งแรกในไทยที่เรียนรู้ศาสตร์ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 อย่างรอบด้าน ทั้งระดับปริญญาตรี โท และเอก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.จำเนียร ยศราช อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยแม่โจ้ มองว่านี่คือหลักสูตรเกรด A ของแม่โจ้ และอยากเห็นการพัฒนาไปสู่ระดับนานาชาติเพื่อให้เป็นหลักสูตรที่คนในอาเซียนและทั่วโลกต้องพึ่งพา

โดยมีข้อเสนอแนะเพื่อการปรับปรุงหลักสูตร เช่น การเพิ่มเนื้อหาที่ตอบโจทย์วิกฤติเกษตรโลก (Global Warming) การบูรณาการไปสู่การปฏิบัติที่ชัดเจนขึ้น และการเพิ่มการเปรียบเทียบภูมิสังคมในแต่ละภูมิภาค หลักสูตรนี้จึงไม่ใช่แค่การเรียนทฤษฎี แต่เป็นการสืบทอด “ศาสตร์พระราชา” เพื่อให้ผู้เรียนนำไปประยุกต์ใช้แก้ปัญหาในพื้นที่จริงได้อย่างยั่งยืน